πίσω

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ ΗΤΑΝ ΡΩΜΕΙΚΑ “ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ”

Στο τέλος δείτε και την πιο ενημερωμένη έκδοση.

 «Προ 65 ετών, σε μια δημοφιλή μελέτη που αφορούσε την φροντίδα των ασθενών μέσω ιδρυμάτων του αρχαίου κόσμου, ο Θεόδωρος Μέγιερ-Στάινεγκ υπεστήριξε ότι ο προχριστιανικός κόσμος της κλασικής αρχαιότητος είχε ιδρύσει νοσοκομεία, πριν αρχίσει να τα οικοδομεί η Χριστιανική εκκλησία τον Δ’ αιώνα. Η εργασία αυτή ακολούθως επηρέασε έναν αριθμό λογίων. Ο Μέγιερ-Στάινεγκ άρχισε την μελέτη με ειλικρινή αναφορά του σκοπού του να απορρίψει την διηνεκώς επανεμφανιζόμενη άποψη ότι το νοσοκομείο είναι ένα εξειδικευμένο Χριστιανικό ίδρυμα, από την άλλη δε να προσαγάγει θετικά στοιχεία για το ότι η Ελληνική και Ρωμαϊκή αρχαιότης διέθετε ιδρύματα για την νοσηλεία ασθενών. Στην προθυμία του να αποδείξει την ύπαρξη νοσοκομείων στον αρχαίο κόσμο ο συγγραφεύς παρερμήνευσε μαρτυρίες από φιλολογικές πηγές και υπερτόνισε ασήμαντες αρχαιολογικές πληροφορίες αρκετά πέρα της δυνατότητος των να υποστηρίξουν τα ανάλογα συμπεράσματα» (σ. 40)

«Ούτε τα γραπτά του Ιπποκράτους, ούτε εκείνα του Γαληνού μνημονεύουν οποιοδήποτε είδος ιδρύματος, στο οποίο να παρέμεναν οι ασθενείς, ενώ υπεβάλλοντο σε θεραπεία. Επιπλέον, ορισμένες περικοπές αρχαίων πηγών αποδεικνύουν ότι δεν υπήρχε παρατεταμένη ιατρική μέριμνα ασθενών σε νοσοκομειακό περιβάλλον» σ. 48

«Καταγραφές του Ελληνικού και Ρωμαϊκού πολιτισμού αναφέρουν πράγματι ιδρύματα σε κεντρικές θέσεις, τα οποία προσέφεραν κάποιου είδους θεραπείες σε ασθενείς, οπότε προσεγγίζουν τους Βυζαντινούς ξενώνες. Ορισμένα απ’ αυτά τα αρχαία θεραπευτήρια μετά βεβαιότητας βοήθησαν στην μορφοποίηση των μεσαιωνικών ξενώνων (…) τα Ρωμαϊκά valetudianaria για σκλάβους, τα valetudinaria των λεγεωναρίων, οι ναοί του Ασκληπιού και τα ιατρεία, χώροι ασκήσεως της ιατρικής και χειρουργικής. Ένα πέμπτο ίδρυμα, το σώμα των δημοσίων ιατρών (δημοσιεύοντες ιατροί) (…..) [Τα valetudinaria] δεν μπορούν να συγκαταλεγούν στα Νοσοκομεία, όπως τα έχομε ορίσει, αφού τα valetudinaria είχαν σχεδιασθεί για να υπηρετούν μόνο συγκεκριμένες ομάδες – τους δούλους ενός ιδιαιτέρου κτήματος ή τους στρατιώτες δεδομένης μονάδας. Επιπλέον αυτοί οι χώροι δεν προσέφεραν υψηλής ποιότητος φροντίδα από επαγγελματίες ιατρούς» σ. 49.

Ο ΑΣΚΛΗΠΙΟΣ ΚΑΙ Η ΥΓΕΙΑ ΔΙΠΤΥΧΟΝ.

Ασκληπιεία

«Εφόσον ήδη πολύ νωρίς οι γιατροί είχαν στενούς δεσμούς με τα Ασκληπιεία, ο Μάγιερ-Στάινεγκ ισχυρίσθηκε ότι προσέφεραν κάποιου είδους νοσοκομειακή φροντίδα σε πάσχοντες. Πολλοί κλασικιστές και ιστορικοί, αποδέχθηκαν την άποψη αυτή λόγω της προφανούς σχέσεως του ιατρικού επαγγέλματος με την λατρεία του Ασκληπιού. Όμως και η απλή επισκόπηση των πηγών που αφορούν Ασκληπιεία θα αποδείξει ότι με κανέναν τρόπο δεν παρείχαν νοσοκομειακή φροντίδα και δεν θα μπορούσαν να έχουν εμπνεύσει την οργάνωση Βυζαντινών νοσοκομείων, όπως του Παντοκράτορος.

Οι συλλεχθείσες μαρτυρίες από φιλολογικές πηγές και επιγραφές δείχνουν ότι τα Ασκληπιεία κανονικά δεν προσέφεραν στους ικέτες των χώρο για ύπνο, τροφή ή νοσηλευτική μέριμνα. (…) Ο [Αίλιος] Αριστείδης επισκέφθηκε πολλές φορές το Ασκληπιείο αυτό [της Περγάμου] αλλά δεν αναφέρει ποτέ ότι έμεινε σε κάποιο χώρο που ανήκε στο ναό. (…) Σε μιαν επίσκεψη, ο ίδιος και ο ιατρός Θεόδοτος στεγάσθηκαν σε ιδιωτική κατοικία, που ανήκε στον υπεύθυνο του ναού. (…) Στην περιγραφή του Παυσανία για το μεγάλο Ασκληπιείο της Επιδαύρου, αναφέρεται πράγματι ένα ειδικό κτίριο πλησίον του ναού για τον ύπνο των ικετών. Αναφέρει ακόμη ότι ετοιμοθάνατοι άνδρες και γυναίκες ετοιμόγεννες δεν μπορούσαν να παραμείνουν στο εντός του περιβόλου κτίριο, υπονοώντας ότι σε άλλους επισκέπτες παρείχετο κάποιο είδος φιλοξενίας εκεί στο ιερό. Όμως καμία από τις πολλές περιγραφές των Ασκληπιείων των Ρωμαϊκών επαρχιών δεν αναφέρει ρητώς ότι οι ναοί προσέφεραν οιουδήποτε είδους νοσηλεία ή τροφή στους ασθενείς.

Ο Παυσανίας γράφοντας για το Ασκληπιείον της Φωκίδος (…) αναφέρει ότι ο ιερός περίβολος περιέκλειε τον ναό μαζί με τα οικήματα των ασθενών και των υπηρετών. (…) Όμως ακόμη και με το στοιχείο αυτό οι αποδείξεις είναι ισχνές. Μεταξύ των αποσπασμάτων που συνέλεξε ο Εντελστάιν, όπου περιγράφονται Ασκληπιεία, δεν βρήκα άλλη αναφορά για οιαδήποτε νοσοκομειακή υπηρεσία προς τους ασθενείς. Ακόμη και εάν οι ναοί προσέφεραν παραμονή και φροντίδα στους επισκέπτες, σίγουρα αυτές είναι εκτός του ορισμού μας για το νοσοκομείον, αφού προσέφεραν στον ασθενή όχι την κοσμική ιατρική πράξη αλλά την υπερφυσική θεραπεία του “θεού”. (…) Όταν ο πάσχων έφθανε στην πόλη [=Πέργαμο], έπρεπε να βρει συνήθως μόνος του ένα κατάλυμα. Ακολούθως βάδιζε ή τον μετέφεραν στο ιερό. Εκεί προσέφερε θυσίες στον Ασκληπιό και απεσύρετο σε ένα χώρο κοντά στον ναό για να κοιμηθεί. Αυτή ήταν η περιβόητη εγκοίμησις. (…) Ενώ οι ικέτες ήσαν βυθισμένοι σε ύπνο, ο Ασκληπιός πραγματοποιούσε τα εξαίσια θαύματά του με έναν από τους εξής τρεις τρόπους. Ο “θεός” μπορούσε απλώς να θεραπεύσει τον ικέτη την ώρα που κοιμόταν, οπότε ξυπνούσε εντελώς υγιής. Ή, ήταν δυνατόν να εμφανισθεί σε όνειρο και να τον συμβουλεύσει να προβεί σε κάποια συγκεκριμένη ενέργεια, συχνά παράδοξη. Τέλος, μπορούσε να του συστήσει κάποιο γνωστό φάρμακο.

Εκτός από την κεντρική ιεροτελεστία της εγκοιμήσεως, γίνονταν και άλλες εθιμοτυπικές πράξεις στον ναό, που περιελάμβαναν το τελετουργικό λουτρό, το χορωδιακό τραγούδι και την περιβολή με ειδικούς λευκούς χιτώνες. Η μεθοδική εξέταση από ιατρό, η θεραπεία με ειδικά φάρμακα ή διαιτητικά σχήματα, η έμπειρη χειρουργική από ανθρώπινο χέρι δεν είχαν ρόλο στην τελετουργία του ναού. Εάν ο “θεός” συνιστούσε μία δεδομένη ιατρική θεραπεία, δεν ήταν η φύσις της προτεινομένης θεραπείας που αποκαθιστούσε την υγεία, αλλά υπάκουη απάντηση στην θεϊκή εντολή.

Ασκληπιείο αρχ. Μεσσήνης

Στους Ιερούς Μύθους του Αριστείδου, αντιπαρατίθεται αρκετές φορές το ανωφελές της ιατρικής τέχνης προς τις αποτελεσματικές συστάσεις του Ασκληπιού. Σε μια περίπτωση, ο ιατρός συνέστησε στον Αριστείδη εγχείρηση ή χημικό καυτηριασμό, ενώ ο “θεός” απαγόρευσε μία τέτοια αντιμετώπιση. Ο ασθενής ακολούθησε την “θεία” εντολή και θεραπεύθηκε. Σε άλλη περίπτωση, ο Ασκληπιός διέταξε τον Αριστείδη να λουσθεί σε παρακείμενο ποτάμι στο μέσον του χειμώνος. Οι ιατροί με αυστηρό τόνο προσπάθησαν να τον αποτρέψουν από μια τόσο δραστική θεραπεία. Ο Αριστείδης τους αγνόησε, βυθίστηκε στο παγωμένο νερό και ξαναβρήκε την υγεία του. Γενικώς ο Αριστείδης και άλλοι ζηλωταί του Ασκληπιού συνιστούσαν να μην πηγαίνει κανείς σε ιατρούς αλλά να καταφεύγει στον θεραπευτή “θεό”. Αν έπρεπε να αναρρώσει, ο Ασκληπιός θα τον βοηθούσε, αν όχι, είχε φθάσει η ώρα του θανάτου. (…) Οι πηγές αποδεικνύουν ότι τα ίδια τα ιερά του Ασκληπιού δεν ήσαν κέντρα πρακτικής εφαρμογής της Ιατρικής, ούτε συνήθως προσέφεραν στους επισκέπτες τροφή και νοσηλευτική μέριμνα. Επομένως δεν ήσαν αληθινά νοσοκομεία και δεν μπορεί να χρησίμευσαν κατά κανένα τρόπο ως πρότυπα για ιδρύματα, όπως ο ξενών του Παντοκράτορος» (σ. 50-53).

ΑΣΠΚΛΗΠΙΟΣ     ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ       ΓΑΛΗΝΟΣ

Ιατρεία

«Ο Μάγιερ-Στάινεγκ και οι υποστηρικτές του εδραίωσαν την ισχυρότερη άποψή τους για την ύπαρξη αρχαίων νοσοκομείων στο ιατρείον, τον χώρο όπου εξέταζε και χειρουργούσε ο γιατρός. Ήδη από την εποχή της Ιπποκρατείου Συλλογής μερικοί γιατροί διατηρούσαν χώρους ειδικά διασκευασμένους για χειρουργικές επεμβάσεις. (…) Ο Μάγιερ-Στάινεγκ συμπεραίνει ότι πρέπει να διέθεταν δωμάτια για να αναρρώνουν οι ασθενείς αφού είχαν υπομείνει το νυστέρι ή τον σιδηροκαυτήρα. (…) Η Ιπποκράτειος πραγματεία περί των ιεατρείων (…) δεν αναφέρει, ούτε μία φορά, οποιαδήποτε πρόβλεψη για τους χώρους αποθεραπείας των ασθενών. Το ίδιο ισχύει και για τα εκτενή σχόλια του Γαληνού στο εν λόγω Ιπποκράτειο κείμενο. Πουθενά, είτε στα σχόλια αυτά ή σε οποιαδήποτε από τις πολλές άλλες εργασίες του, δεν αναφέρει ο Γαληνός ένα ιατρείον ως τον χώρο παραμονής και διατροφής των χειρουργικών ή υπό θεραπείαν ασθενών. Στην πράξη, ο ίδιος ο Γαληνός ουδέποτε περιέγραψε ένα δικό του ιατρείο, πάντοτε απεικονίζει εαυτόν να επισκέπτεται τους ασθενείς στα σπίτια τους. (…) Ακόμη και κατά τον Πλούταρχο, το ιατρείον ήταν για ασθενείς που δεν ήσαν καθηλωμένοι στην κλίνη τους˙ τους σοβαρώς πάσχοντες αντιμετώπιζε ο ιατρός κατ’ οίκον. (…) Όπως φαίνεται καθαρά στο πόνημα του Ιπποκράτους Κατ’ Ιατρείον και τις περιγραφές του Χρυσοστόμου, το ιατρείον ήταν χώρος για χειρουργικούς και περιπατητικούς ασθενείς, αλλά όχι νοσοκομείον» (σ. 53-56).

Δημόσιοι Ιατροί

«Τα σώματα των δημοσίων ιατρών (δημοσιεύοντες ιατροί) ή των κορυφαίων ιατρών (αρχίατροι), όπως εκαλούντο τον Β’ μ.Χ. αιώνα, αντιπροσωπεύουν το τελευταίο είδος αρχαίων οργανισμών που ορισμένοι ιστορικοί συνέδεσαν με την ύπαρξη νοσοκομείων στον αρχαίο κόσμο. Ένα από τα καθιερωμένα έργα για τους δημόσιους ιατρούς είναι η δημοσιευθείσα το 1905 μελέτη του Ρούντολφ Πολ. Ο συγγραφέας (…) τότε [= στο τέλος του 6ου αι. μ.Χ.], ισχυρίζεται ότι οι επαγγελματικοί χώροι των δημοσίων ιατρών απέκτησαν απλώς νέο όνομα, νοσοκομείον, και έγιναν Βυζαντινά νοσοκομεία. (…) Αν και υπάρχει πληθώρα στοιχείων ότι οι δημόσιοι ιατροί διέθεταν ιατρεία, οι πηγές δεν δείχνουν πως αυτοί οι επαγγελματικοί χώροι διέφεραν ουσιωδώς από εκείνους των άλλων ιατρών. Οπότε τα επιχειρήματα ότι τα ιατρεία των συνήθων ιατρών, πριν το τέλος του Δ’ μ.Χ. αιώνος δεν προσέφεραν νοσοκομειακές υπηρεσίες, ισχύουν και για εκείνα των αρχιάτρων. Σε τελική ανάλυση, ουδεμία επιγραφή, αναφορά από φιλολογικές πηγές ή αρχαιολογικό εύρημα μπορεί να αντισταθμίσει τον ισχυρισμό του Βίου του Σαμψώνος ότι αυτός ο Χριστιανός ιατρός της πρωτο-Βυζαντινής περιόδου μετέβαλε τις αρχαίες επαγγελματικές συνήθειες, όταν επέτρεψε σε ασθενείς να συγκατοικήσουν και να μοιρασθούν την τροφή του, έως ότου ανακτήσουν την υγεία τους» (σ. 56-61). 

«Οι Μουσουλμάνοι της Ανατολής εμπνεύσθηκαν τους φημισμένους τους bimaristans (οίκοι ασθενών) επίσης από την «Βυζαντινή» Ρωμέϊκη αυτοκρατορία  οι Νεστοριανοί “χριστιανοί” μετέφεραν τα νοσοκομεία της Ανατολικής αυτοκρατορίας στην Περσία τον ΣΤ’ αιώνα και αργότερα τα συνέστησαν στους Αββασίδες  χαλίφες της Βαγδάτης.

Επομένως οι «Βυζαντινοί» ρωμέϊκοι Ξενώνες αντιπροσωπεύουν όχι μόνον τα πρώτα δημόσια ιδρύματα που προσέφεραν ιατρική φροντίδα σε ασθενείς, αλλά επίσης την κυρία πηγή αναπτύξεως των νοσοκομείων κατά τον Μεσαίωνα, τις δυνατότητές τους δε στην περίθαλψη των ασθενών υιοθέτησε τόσον η Λατινική Δύσις όσον και η Μουσουλμανική Ανατολή». (σ. 4).

 

Η πρόοδος των Ρωμιών «βυζαντινών» ιατρών

«Ο Αλέξανδρος ο Τραλλιανός, από την άλλη, τόλμησε να προχωρήσει πέραν του ερανισμού και της επεξηγήσεως του έργου του Ιπποκράτους, του Γαληνού και άλλων αρχαίων θεραπόντων. Βασίσθηκε και στις δικές του παρατηρήσεις, και τόλμησε κάποιες φορές να κρίνει τον ίδιο τον Γαληνό, όταν οι απόψεις του μεγάλου ιατρού δεν συμφωνούσαν με αυτά που ο ίδιος είχε παρατηρήσει. Ακόμη, περιέλαβε στο έργο του καινούργιες φαρμακευτικές θεραπείες» (σ. 222)

«Κατόπιν επιμελούς μελέτης των Λατινικών, των Αραβικών και των Ελληνικών χειρογράφων, ο καθηγητής Οβσέι Τέμκιν εντόπισε λίγες «Βυζαντινές »ρωμέϊκες πραγματείες της περιόδου αυτής. Απέδειξε ότι οι ανατομικοί όροι βασιλική και κεφαλική προήλθαν όχι από Μουσουλμανικά ιατρικά έργα, όπως πίστευαν προηγουμένως οι μελετηταί, αλλά από τα μικρά Ελληνικά εγχειρίδια αφαιμάξεων που είχαν εκπονήσει οι Βυζαντινοί χειρουργοί μετά το 660 και πριν το 850 – δηλαδή κατά την διάρκεια του “Βυζαντινού” ρωμέϊκου Μεσαίωνος» (σ. 227).

ΈΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΟΝ ΙΒ'ΑΙΩΝΑ

ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ


ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ ΤΟΥ 1136, Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Β΄ ΚΟΜΝΗΝΟΣ (1118-1143) ΥΠΕΓΡΑΨΕ ΕΝΑ ΤΥΠΙΚΟ ΜΕ ΤΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΙΔΡΥΣΕ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΗ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ.

ΤΟ ΤΥΠΙΚΟ ΣΩΘΗΚΕ ΣΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΚΩΔΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ P. GAUTIER ΣΤΗ REVUE DES ETUDES BYZANTINES (τόμος 32-1974).

  

Με το τυπικό αυτό, εκτός από την ίδρυση της μονής, την εξάρτηση από αυτήν άλλων μονών, την ανοικοδόμηση του ναού της «Υπεραγίας Δεσποίνης και Θεοτόκου της Ελεούσης» και του ναού των Ασωμάτων, ιδρύονται στη μονή νοσοκομείο, γηροκομείο και λεπροκομείο.

Το νοσοκομείο παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον από την άποψη τη ς οργανώσεώς του, που μπορεί κανείς να πει δίχως δισταγμό ότι είναι για την εποχή (άραγε μόνο γι’ αυτή;) πρωτοποριακή.

Παρακάτω δίνουμε σε μετάφραση ένα απόσπασμα από την περιγραφή του νοσοκομείου, όπως την εκθέτει το Τυπικό, αφήνοντας κατά μέρος ορισμένες δευτερεύουσας, ίσως, σημασίας παραγράφους, που ασχολούνται με τη διατροφή των ασθενών, την πνευματική τους φροντίδα, τις αποδοχές του προσωπικού και άλλες λεπτομέρειες, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές.

 

EΝΣΦΡΑΓΙΣΤΗ ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΔΩΡΕΑΣ ΤΟΥ ΚΥΡ MΑΝΟΥΗΛ ΠΡΟΣ ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ


ΤΟ   T Υ Π Ι Κ Ο

  

«Επειδή Εγώ όρισα να γίνει και Νοσοκομείο που να περιθάλπει πενήντα κλινικούς ασθενείς, θέλω και ορίζω να υπάρχουν ανάλογα κρεβάτια γι’ αυτούς τους αρρώστους.

Από τα πενήντα αυτά κρεβάτια, τα δέκα να προορίζονται για τους χειρουργημένους ή για τους τραυματίες. Τα οκτώ για όσους πάσχουν από οξείες και επώδυνες ασθένειες οφθαλμολογικές, κοιλιακές και άλλες. Τα άλλα δώδεκα για άρρωστες γυναίκες. Τα υπόλοιπα για συνηθισμένους ασθενείς. Αν περισσεύουν κρεβάτια που προορίζονται για τραυματίες ή για αρρώστους με οφθαλμολογικά νοσήματα ή άλλες οξείες ασθένειες, να συμπληρώνονται από άλλους αρρώστους, οποιαδήποτε νόσο κι αν έχουν.

Κάθε κρεβάτι να έχει ένα στρωσίδι, ένα τρίχινο στρώμα με μαξιλάρι κι ένα πάπλωμα. Το χειμώνα να προστίθενται και δυο βελέντζες. Τα πενήντα αυτά κρεβάτια τα χωρίζω σε πέντε τμήματα (όρδινους). Σε κάθε τμήμα να υπάρχει και ένα παρακρέβατο. Αυτά να προορίζονται για αρρώστους με επείγουσες περιπτώσεις, οι οποίοι, επειδή τα κανονικά κρεβάτια θα είναι γεμάτα, δεν θα βρίσκουν θέση.

 


Εκτός από τα κρεβάτια αυτά τοποθετούνται ακόμη έξι πρόσθετα, με ειδικά στρώματα που έχουν μια στρογγυλή τρύπα στη μέση. Αυτά προορίζονται για κατάκοιτους και για όσους πάσχουν από οξύ νόσημα ή είναι εντελώς εξαντλημένοι ή έχουν οδυνηρά τραύματα.

Πρέπει να υπάρχουν μόνιμα στη διάθεση των αρρώστων που είναι άποροι ή πάσχουν από βαριά νοσήματα μέχρι δεκαπέντε ή και είκοσι φορεσιές για να τις χρησιμοποιούν μέσα στο Νοσοκομείο, παραδίνοντας τις δικές τους. Τα ρούχα των αρρώστων αυτών πρέπει να πλένονται και να φυλάγονται για λογαριασμό τους ώστε, να τα φορέσουν όταν αποθεραπευθούν και πρόκειται να φύγουν από το Νοσοκομείο. Κάθε χρόνο, όσες από τις κλινοστρωμνές και τις φορεσιές και τις φορεσιές φθείρονται εντελώς, να αντικαθίστανται. Τα στρώματα και τα μαξιλάρια να ξηλώνονται, να ξαίνεται το μαλλί τους και τα σχισμένα καλύμματά τους να αλλάζονται και να ξαναράβονται ώστε, οι άρρωστοι να ξαπλώνουν άνετα. Από τις κλινοστρωμνές και τα παλιωμένα ρούχα, όσα αντικαθίστανται, αλλά εξακολουθούν να είναι χρήσιμα στους αρρώστους, να φυλάγονται από τον Διοικητικό Διευθυντή. Τα υπόλοιπα να διανέμονται στους φτωχούς.

Επειδή τα πενήντα κρεβάτια χωρίστηκαν σε πέντε τμήματα, ορίζω σε κάθε τμήμα να απασχολούνται δυο γιατροί, τρεις ειδικευμένοι νοσοκόμοι, δυο επιπλέον βοηθοί τους και δυο τραπεζοκόμοι-καθαριστές. Από τους νοσοκόμους θα διανυκτερεύουν κάθε βράδυ τέσσερις άνδρες και μια γυναίκα, δηλαδή σε κάθε τμήμα από ένας. Αυτοί ονομάζονται εξκουβίτορες (νυκτερινή εφημερία). Για το τμήμα των γυναικών ορίζονται δυο γιατροί. Θα παρίστανται επίσης μια «ιάτραινα», τέσσερις ειδικευμένες νοσοκόμες, δυο επιπλέον βοηθοί τους και δυο τραπεζοκόμες-καθαρίστριες. Από τους γιατρούς που υπηρετούν στα τμήματα, οι δυο πρώτοι ονομάζονται πρωτομηνίτες. Εκτός, όμως, από τους γιατρούς των τμημάτων θα υπάρχουν επιπλέον δυο αρχίατροι (πριμμικήριοι), ένας καθηγητής για να διδάσκει την ιατρική τέχνη και δυο λογιστές (οπτίωνες). Για τους εξωτερικούς ασθενείς ορίζονται επιπλέον τέσσερις γιατροί, από τους οποίους οι δυο με την ειδικότητα του παθολόγου και οι άλλοι δυο με την ειδικότητα του χειρουργού. Οι δυο χειρουργοί θα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και στις γυναίκες, αν τύχει καμιά από αυτές να έχει ανάγκη χειρουργικής επεμβάσεως. Στους γιατρούς αυτούς για τους εξωτερικούς ασθενείς θα παραστέκουν τέσσερις ειδικευμένοι νοσοκόμοι και άλλοι τέσσερις επιπλέον βοηθοί τους. Δυο από τους τελευταίους θα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο μοναστήρι μήνα παρά μήνα.

Όλοι οι παραπάνω γιατροί χωρίζονται σε δυο ομάδες. Η πρώτη ομάδα θα υπηρετεί τον ένα μήνα και η άλλη τον άλλο. Το ίδιο ισχύει και για τους δυο αρχίατρους. Θα παρουσιάζονται στο νοσοκομείο καθημερινά δίχως απουσίες. Επιπλέον, από τις αρχές του Μαϊου και μέχρι του Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) θα παρουσιάζονται και τα απογεύματα. Έπειτα από τη συνηθισμένη ψαλμωδία θα επισκέπτονται με επιμέλεια τους ασθενείς για να τους εξετάζουν προσεκτικά και να διαπιστώνουν την πορεία της νόσου, να καθορίζουν τη θεραπεία που ταιριάζει στον καθένα, να διατάζουν τα πρεπούμενα σχετικά με το καθετί και να έχουν με κάθε επιμέλεια τη γενική φροντίδα, επειδή πρόκειται να δώσουν για όλα αυτά λόγο στον Παντοκράτορα.

Επίσης οι αρχίατροι, σύμφωνα με τη μηνιαία βάρδια, πρέπει να περνούν κάθε ημέρα από όλα τα κρεβάτια, να ρωτούν κάθε άρρωστο με ποιο τρόπο του προσφέρονται οι ιατρικές υπηρεσίες και αν του προσφέρονται με την πρέπουσα επιμέλεια και προθυμία από αυτούς που έχουν οριστεί να τον φροντίζουν. Επίσης, να σπεύδουν να διορθώνουν τα σφάλματα, να επιπλήττουν αυτόν που έδειξε αμέλεια και να σταματούν αμέσως τις ατσαλιές. Επίσης, πρέπει να παρακολουθούν την καθημερινή διανομή στους αρρώστους του ψωμιού και κάθε άλλου αναγκαίου που ορίστηκε να τους παρέχεται. Γενικά, πρέπει να επιτηρούν τα πάντα με επιμέλεια και να απαιτούν με κάθε φροντίδα να διορθώνονται οι παραλήψεις. Για το λόγο αυτό δεν τους ανατίθεται ευθύνη τμήματος, επειδή το μόνο έργο που έχουν είναι η άσκηση από μέρους τους της επιτηρήσεως. Αν ο γιατρός, που έχει ορισθεί για τους εξωτερικούς ασθενείς διαπιστώσει ότι ένας από αυτούς είναι βαριά άρρωστος, ενημερώνει σχετικά τον αρχίατρο. Τότε αυτός δίνει την εντολή να εξετάσει τον άρρωστο κι άλλος γιατρός από τους πιο έμπειρους ώστε, να φροντίσει να κάνει ό,τι είναι δυνατό για τη θεραπεία του.

Πέρα από τους γιατρούς που αναφέρθηκαν πιο πάνω, πρέπει να υπάρχει ένας Διοικητικός Διευθυντής («νοσοκόμος») και ένας Γενικός Επιμελητής («Μειζότερος»). Αυτοί θα παίρνουν με επάρκεια ό,τι χρειάζεται και θα τα μοιράζουν άφθονα, όχι μόνο στους αρρώστους που βρίσκονται στο νοσοκομείο, αλλά και στους εξωτερικούς. Για τη διαχείρηση των εφοδίων δε θα είναι υπόλογοι σε κανένα, προκειμένου να μη δημιουργείται καμία καθυστέρηση ή έλλειψη στη διανομή τους.

Γενικά, παραγγέλλουμε σε όλους, τόσο στους γιατρούς και σ’ αυτούς που τους επιτηρούν, όσο και στους νοσοκόμους και σε όλους τους άλλους να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους με στραμμένα τα μάτια προς τον Παντοκράτορα. Να μη δείχνουν αδιαφορία στη φροντίδα των ασθενών, μια και ξέρουν για το πόσο αμείβεται από το Θεό η εργασία αυτή όταν γίνεται σωστά, καθώς επίσης και για τον κίνδυνο που περικλείει, όταν αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση και ξεφεύγει από το σωστό δρόμο. Ό,τι κάνουμε σε καθένα από αυτούς τους ελαχίστους αδελφούς μας, ο Δεσπότης μας Θεός τα νιώθει σαν να γίνονται γι’ Αυτόν κι έτσι ανάλογα με τα καλά που κάνουμε, προσφέρει και τις αμοιβές. Πρέπει, λοιπόν, όλοι μας να διαμορφώσουμε τη συμπεριφορά μας απέναντι στους αδελφούς μας, με βάση τη σκέψη ότι δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από το ακοίμητο μάτι του Θεού και ότι το να πέσουμε στα χέρια Του είναι κάτι το φρικτό.

Στην παραπάνω ομάδα των γιατρών, των νοσοκόμων και όλων των άλλων, προσθέτουμε και τους εξής: έναν προϊστάμενο φαρμακοποιό («επιστήκτων»), τρεις ειδικευμένους παρασκευαστές-φαρμακοτρίφτες («πημεντάριοι»), δυο βοηθούς τους, έναν κλητήρα («οστιάριος»), πέντε πλύντριες («σαπωνίστριαι»), ένα θερμαστή στο μαγειρείο («λεβητάριος»), δυο μάγειρους, έναν ιπποκόμο («στράτωρ») για τα άλογα του μύλου και για να φροντίζει τα άλογα των γιατρών την ώρα που ασχολούνται στο νοσοκομείο, ένα θυρωρό («πυλωρός»), έναν τροφοδότη («οψωνιάτωρ»), δυο ιερείς και δυο αναγνώστες. Ο ένας από τους ιερείς, εφοδιασμένος με την άδεια του Αρχιερέα, θα αφιερωθεί στην ακρόαση των εξομολογήσεων των εξασθενημένων αρρώστων ώστε, να μη φεύγουν από τον κόσμο ανεξομολόγητοι και έτσι πεθαίνουν από τον ψυχικό θάνατο, που είναι αληθινά ο πιο φοβερός. Ακόμη προσλαμβάνονται δυο αρτοποιοί, τέσσερις νεκροθάπτες, ένας ιερέας για τις κηδείες, ένας καθαριστής αποχετεύσεων και ένας μυλωνάς».

 

«BΥΖΑΝΤΙΝΆ» ΡΩΜΕΙΚΑ  ΣΥΝΤΑΓΟΛΌΓΙΑ

http://www.kathimerini.gr/Kathnews/images/dot_clear.gifhttp://www.kathimerini.gr/Kathnews/images/dot_clear.gif

ΣYNΔYΑZONTΑΣ ΤΟ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΩΝ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΑΛΛΗΛΙΑ, ΟΙ ΚΑΘ' ΗΜΑΣ ΜΕΣΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΠΙΣΤΩΝΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΕΣΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΥΠΟ ΤΗΝ ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ, ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΑΚΟΛΟΥΘΗ ΠΟΙΚΙΛΟΤΡΟΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑΣ. ΤΑ ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΠΑΓΕΙΣ ΤΟΥΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΕΓΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΠΛΕΟΝ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΑ ΚΑΙ ΔΕΝ ΔΙΣΤΑΖΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΟΥΝ ΔΡΟΓΕΣ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΤΑ ΚΛΑΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, ΚΑΘΩΣ -ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ ΑΓΚΥΡΑΣ ΝΕΙΛΟΥ- ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ… ΔΕΝ ΑΡΜΟΖΕΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ Η ΙΔΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ.

Hδη ο Θεόφραστος θα προχωρήσει σε μνημόνευση της δραστικότητος αντιπροσωπευτικών ειδών της αλεξανδρινής οικουμένης. Ανάμεσά τους η Rhizophora mocronata Lam. -το επιβλητικό μαγκροβιανό δένδρο των νοτίων θαλασσών- και η θρεπτικότατη μπανάνα: και φύεται στον λεγόμενο Αραβικό κόλπο εντός της θαλάσσης. .. και εκχέει ένα δάκρυ από το οποίο οι ιατροί παρασκευάζουν αιμοστατικό φάρμακο που αποδεικνύεται ιδιαίτερα δραστικό, ή: και η ινδική χώρα έχει. .. ένα δένδρο τεράστιο κατά το μέγεθος και με καρπό εκπληκτικά γλυκύ και μεγάλο, και τον χρησιμοποιούν ως τροφή.

«Σμύρνα και λίβανος και κασσία σκληρή..»

http://photo.kathimerini.gr/kathnews/photos/26-09-04/26-09-04_1283311_51.jpgO μοναχός Nικόλαος φτάνει στην Kόρδοβα. Eλαιογραφία του Dionisio Baixeras. O Nικόλαος ταξίδεψε στην Iβηρική το 951, για να μεταφράσει το χειρόγραφο του Διοσκουρίδη, που είχε στείλει ο αυτοκράτορας Pωμανός B΄ στον χαλίφη της Iσπανίας. http://www.kathimerini.gr/Kathnews/images/dot_clear.gif

Απευθυνόμενος στους εμπόρους που ακολουθούν τους μουσώνες, ο «Περίπλους της Ερυθράς θαλάσσης», εγχειρίδιο των πρώτων μεταχριστιανικών χρόνων, απαριθμεί τις κύριες ανατολικές δρόγες της ελληνορωμαϊκής θεραπευτικής. Ούτω στα παράλια της Υεμένης πωλούνται: σμύρνα και ολίγος λίβανος των πέρα περιοχών και κασσία σκληρή. .. και μέλι καλάμινο το λεγόμενο σάκχαρη, στη δε νότιο αραβική χερσόνησο κρόκος και κύπερος... και αλόη.

Σε ανάλογα πλαίσια, και με ενδιαφέρουσα προσθήκη τις δρόγες της Δύσεως, θα κινηθούν οι πληροφορίες του πολυταξιδεμένου Διοσκουρίδου: η λεβάντα γεννάται στις νήσους της Γαλατίας απέναντι από την Μασσαλία, αλλά και οι εξιστορήσεις του εγκυκλοπαιδικού Πλινίου για τον Romex obtosifolios L.: σε μια παραθαλάσσια περιοχή της σημερινής Γερμανίας υπήρχε μόνον μία πηγή γλυκού ύδατος, και όποιος έπινε οδηγείτο εντός δύο ετών σε απώλεια των οδόντων και ατονία των γονάτων. .. κατάλληλη βοήθεια αποδεικνύεται το φυτό που ονομάζουν βρεταννικό. .. τούτο υποδείχθηκε στους άνδρες μας από τους Φριζίους. Συναφή εγχειρήματα του μεγάλου Γαληνού επικροτούν προτάσεις των κελτικών φύλων: αλοιφή από κιννάβαρι του Αξίου, οφθαλμιάτρου του στόλου της Βρεταννίας, αλλά και αναφέρονται στο αυτοκρατορικό βάλσαμο της Ιουδαίας και το περιζήτητο λύκιον των Ινδιών (πιθανότατα acacia catecho Willd.). Ακολουθώντας την πορεία των καραβανιών, ο Περγαμηνός σοφός επιτυγχάνει να τα προσπορισθεί σε καθαρή μορφή: δεν είχα την δυνατότητα να ελέγξω την γνησιότητά τους. .. γι' αυτό τον λόγο εβιάσθηκα να πορευθώ στην Παλαιστίνη της Συρίας. .. όπου υπήρχαν μεγάλες ποσότητες του οπού του βαλσάμου. .. και ευτύχησα να λάβω και λύκιο ινδικό που μόλις είχε φθάσει στην Φοινίκη.

Iσλαμική επίδραση

Νόμιμος κληρονόμος των ανωτέρω, ο πρωτοβυζαντινός κόσμος θα συστηματοποιήσει τις εισαγωγές και θα περιλάβει πολυάριθμες νέες πρώτες ύλες στη φαρμακοποιητική του πράξη. Ο Αέτιος ο Αμιδηνός, π.χ., αναφέρεται στην καμφορά και τον μόσχο, αλλά και το μυστηριώδες άμπερ -υγρό από πίσσα και θείο που αναβλύζει σε διαφόρους τόπους, στην Σιλάχη των Ινδιών, στην Συχρά της Αραβίας-, και Παύλος ο aιγινήτης στα ζίνζιφα και το καρυόφυλλο. Κατά πολύ σημαντικότερος είναι ο εμπλουτισμός κατά τις επόμενες περιόδους, οπόταν διευρύνεται η επίδραση της ισλαμικής φαρμακογνωσίας και συνάμα πολλαπλασιάζονται τα εύστοχα σχόλια των ειδικών στα διοσκουρίδεια χειρόγραφα.

Στα τέλη του 11ου αι., ο Συμεών ο Σηθ, μάγιστρος στην Αντιόχεια της Συρίας, θα συγκεντρώσει επιμελώς σειρά δρογών που ήδη αποτελούν κοινό τόπο στην τρέχουσα θεραπευτική. Το έργο περιλαμβάνει λεπτομερή σχόλια σε πλείστα παλαιότερα και σε πενήντα περίπου νέα υλικά, όπως το νετ, αποτελούμενο από μόσχο, άμπερ και ινδική ξυλαλόη, το κινάμμωμο, με άριστο το προερχόμενο από την πόλη της Μοσούλης, την ινδική κάνναβι, που οι Αραβες μασούν το σπέρμα της αντί να καταναλώνουν οίνο. Σε παράλληλη αναζήτηση, ο Μιχαήλ ο Ψελλός θα αναφερθεί περιστασιακά στο ζαδοάρ (Corcoma zedoaria Roxb.) και την γαλάγγαν (alpinia officinarom L.).

Ο 13ος αι. πολλά οφείλει στον Νικόλαο Mυρεψό. Μέσα από το έργο του η θεραπευτική εξοικειώνεται με τον οξυφοίνικα (Tamarindos indica L.), τον γλυκοκάλαμον (Cassia fistolosa L.), την είλαφιν (arctiom lappa L.), το ρέον βάρβαρον (Rheom officinale L.), το βαμβίκιον (Gossypiom herbaceom L.), το καρδιοβότανον (Cnicos benedictos L.), το σκολοπένδριον (Scolopendriom officinale L.).

Το πείραμα παρασκευαστικής υφής διατηρεί, άλλωστε, αμείωτη τη σημασία του, παραδείγματα δε ιατρικών συνταγών συναντώνται ακόμη και σε κείμενα εκκλησιαστικών πατέρων, από τον Γρηγόριο Nαζιανζηνό: άλας κατασκευασμένο από τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, έως τον πατριάρχη Φώτιο: σου έστειλα πικρή κόνι, νέα κατά την σύλληψη και την παρασκευή, και βοήθημα στομαχικό βασισμένο στην ίδια τεχνική αλλά παλαιότερο.

Οι μέθοδοι και συσκευές ελάχιστα μεταβάλονται κατά τους Μέσους Χρόνους. Μόνος ουσιαστικός νεωτερισμός της περιόδου είναι η εφαρμογή της αποστάξεως για τη λήψη προϊόντων χαμηλού σημείου ζέσεως. Προς την κατεύθυνση αυτή θα κινηθεί ο αραβικός κόσμος του 9ου αι., ο οποίος και θα παραγάγει αιθέρια έλαια χρησιμοποιώντας ψυκτήρα και απλουστευμένες διεργασίες αποστάξεως με υδρατμούς. Ούτω ο σοφός Γιακούμπ μπεν Ισαάκ αλ Κιντί (θαν. 873) θα αντιμετωπίσει το απόσταγμα ροδελαίου ως ευρύτατα γνωστό παρασκεύασμα. Λίγες δεκαετίες αργότερα, ο περιώνυμος Ραζής καταγράφει το ροδόσταγμα, ενώ στα μέσα του 10ου αι. ο Πέρσης aμπού Μανσούρ επισημαίνει την αποδοτικότητα της αφαλατώσεως θαλασσίου ύδατος. Αναλυτικότερη είναι η μαρτυρία του aλ Καρισμί, ο οποίος περί το 980 σημειώνει: η απόσταξη αντιστοιχεί στην διεργασία παρασκευής του ροδοστάγματος. συνίσταται στην τοποθέτηση των υλικών στον άμβυκα και την θέρμανσή τους. Tότε ανέρχεται ο ατμός στον άμβυκα   και  ρέει κατόπιν στον υποδοχέα, όπου και συγκεντρώνεται.

Στον καθ' ημάς χώρο η εισαγωγή της διεργασίας μαρτυρείται μόνον εκ του αποτελέσματος, καθώς τα εγχειρίδια χημικής τεχνογνωσίας διαθέτουν ήδη λεπτομερείς περιγραφές αναλόγων συσκευών από την μεταλλουργική πράξη. Προ των μέσων ακόμη του 10ου αι. ο αρχίατρος του Κωνσταντίνου Πορφυρογεννήτου Θεοφάνης ο Νόννος θα εισαγάγει το ροδόσταγμα ως συστατικό κολλυρίου ψευδαργύρου μετά κόμμεως, συνάμα δε ο αυτοκράτωρ θα το συμπεριλάβει στη βασιλική εκστρατευτική σκευή: μονωμένα σκεύη ψύξεως για την οινάνθη, το ροδόσταγμα και το ύδωρ. Eξ αυτών δύο μεγάλα για το ροδόσταγμα. Την ευρεία εφαρμογή της μεθόδου επιβεβαιώνει αργότερα ο πολυμαθέστατος Ευστάθιος, επίσκοπος Θεσσαλονίκης κατά την άλωσή της από τους Νορμανδούς το 1185, καθώς σημειώνει ότι κατά την καταστροφή απωλέσθησαν πολύτιμα φάρμακα: τα αρωματικά έλαια, τα αποστάγματα αρωματικών υλών.

Είναι προφανές ότι η διακίνηση των δρογών είναι έντονη, η υιοθέτηση νέων τεχνικών ταχύτατη, η διεύρυνση των δυνατοτήτων συνεχής, η φαρμακογνωσία και η φαρμακευτική τεχνολογία ανοικτές σε νέες προτάσεις και νέα υλικά.

ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΣΤΗΝ ΡΩΜΙΩΣΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική Ρωμέϊκη «βυζαντινή» Αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία ή θεραπευτήρια, τα οποία είναι συγκρότημα κτηρίων με επίκεντρο τον ναό του Ασκληπιού. Από τα ερείπια δε της Επιδαύρου πληροφορούμαστε την ύπαρξη πολύπλοκων κατασκευών, που στο σύνολό τους θυμίζουν την ύπαρξη ενός νοσοκομείου , το οποίο όμως εισέπραττε υπέρογκες αμοιβές για τις υπηρεσίες του .Ορισμένα από αυτά τα αρχαία θεραπευτήρια μοιάζουν με τους «ξενώνες» και βοήθησαν στην μορφοποίηση των μεσαιωνικών «ξενώνων».

  

  

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ ΣΤΗ ΡΩΜΕΙΚΗ ΖΩΗ  

Η οργανωμένη κοινωνική πρόνοια της ρωμιοσύνης κατασκεύασε φιλανθρωπικά ιδρύματα τα οποία πρώτη φορά είδε ο κόσμος. Ιδρύματα όπως οι ρωμέϊκοι «ξενώνες», δηλαδή αυτό που εμείς χαρακτηρίζουμε σήμερα ως νοσοκομείο στην ρωμιοσύνη έλαβε συγκεκριμένη μορφή με πολλά ιερά ιδρύματα ,τα οποία νοσήλευαν ασθενείς, με διαφορετικές ασθενείς και διαφορετικών κοινωνικών τάξεων. Λέξεις όπως Λοχοκομείο(μαιευτήριο)-νοσοκομείο-βρεφοκομείο-ξενοδοχείο-γηροκομείο-πτωχοκομείο-ορφανοτροφείο-λωβοκομείο(λεπροκομείο) πρώτη φορά δημιουργούνται στην ελληνική γλώσσα τον 4ο μ.Χ αιώνα. Από ιστορικές μαρτυρίες από αρχαιολογικά ιδρύματα και ρωμέϊκες σφραγίδες μας είναι γνωστά πάνω από 50 τέτοια ιδρύματα. Η νοσοκομειακή περίθαλψη την οποία έδινα να τα ρωμέϊκα α ιδρύματα δεν πρέπει να θεωρηθεί σαν κάτι πρόχειρο και ανοργάνωτο «τυπικά»(δηλαδή ο γραπτός κανονισμός),των μοναστηριών ,τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα ,δίνουν σαφείς πληροφορίες για την οργάνωση των νοσοκομείων. Η ιστορία των ρωμέϊκων νοσοκομείων αποκαλύπτει καθαρά ότι η χριστιανική φιλανθρωπία και η επιστημονική ιατρική είχαν τέλεια συνδυαστεί στην ανατολική ρωμέϊκη αυτοκρατορία ,όπου καθ’όλη την διάρκεια των μέσων χρόνων το ιατρικό επάγγελμα διατήρησε την ισχύ του.

 

ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΙΟ ΓΝΩΣΤΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ

 

Η Βασιλειάδα του Μεγάλου Βασιλείου ,όπου υπήρχε πτωχοκομείο νοσοκομείο ορφανοτροφείο και ξενώνας για τους ταξιδιώτες.

Σε ξεχωριστό οίκημα ήταν το λεπροκομείο και σε άλλο οίκημα μακριά από το προηγούμενο διδακτήριο για φτωχά και ορφανά παιδιά καθώς αι εργαστήριο βιοτεχνίας για να μαθαίνουν τέχνες και επαγγέλματα.  

Πάρα πολλά άλλα ιδρύματα είναι γνωστά με τα ονόματα των ιδρυτών  τους .π.χ «Το του Φλωρέντιου»(γηροκομείο που ιδρύθηκε από τον πατρίκιο Φλωρέντιο) «τα Ανθεμίου και Ισιδώρου» (γηροκομείο που ίδρυσαν οι αρχιτέκτονες της Αγίας Σοφίας).

 

Ο ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΑΝΘΕΜΙΟΣ

Επίσης , στην εποχή του Ιουστινιανού το Κοσμίδιο συγκρότημα το οποίο περιελάμβανε μία εκκλησία , έναν ξενώνα και ένα βαλανείο (λουτρό - μπάνιο ), με κατάλληλο προσωπικό Η ρωμέϊκη μονή ήταν αφιερωμένη στους δύο ιατρούς Κοσμά και Δαμιανό , οι οποίοι θεράπευαν δ ια θαυμάτων και ονομάστηκαν « Άγιοι Ανάργυροι », γιατί δ εν έπαιρναν αμοιβές γ ια τις θεραπείες που προσέφεραν

 

Στην Κωνσταντινούπολη συναντούμε τον «Σαμψών τον ξενοδόχο », που ήταν ιατρός και ζούσε σε ένα φτωχικό σπίτι, οποίο χρησιμοποιούσε σαν ιατρείο και κατάλυμα για τους φτωχούς . Σε αυτόν απευθύνθηκε κάποτε για να θεραπευθεί ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός ,ο οποίος μετά τη θεραπεία του ικανοποίησε την επιθυμία του Σαμψών να κτίσει μεγαλοπρεπές νοσοκομείο σε κεντρικό σημείο της Κωνσταντινουπόλεως κοντά στην Αγία Σοφία. Σε αυτό το οποίο ανεδείχθη «περίδοξον ιατρείον» πήγαιναν ασθενείς για θεραπεία «πολυειδών» νοσημάτων, ιδίως για οφθαλμικές παθήσεις.

 

Η ΜΟΝΗ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ 

Ο ξενών του Παντοκράτορος (το νοσοκομείο της μονής Παντοκράτορος) τα ερείπια της μονής βρίσκονται σήμερα στην βορειοανατολική πλευρά του υψηλού λόφου της Κωνσταντινουπόλεως πάνω από τα στενά του χρυσού κέρατος όπου διακρίνονται πέντε θόλοι ενός συμπλέγματος στενών κτηρίων. Αυτά τα κτήρια αποτελούσαν το πνευματικό κέντρο του μεγάλου χριστιανικού ιδρύματος της μονής το Παντοκράτορος Σωτήρος  Χριστού, το οποίο ίδρυσε ο Αυτοκράτορας Ιωάννης Β’ Κομνηνός τον ΙΒ’ αιώνα. Το όλο συγκρότημα είχε προικοδοτηθεί από τον αυτοκράτορα με πολλά κτήματα ,ήταν ανεξάρτητο και αυτοδιοίκητο για να επιτελεί απρόσκοπτα το έργο του.

Ο ξενώνας αυτός έχει μεγάλη ομοιότητα με τα σημερινά , υψηλής οργάνωσης νοσηλευτικά κέντρα , έτσι που ο εξέχων Βυζαντινολόγος Hunger να περιγράψει το ίδρυμα αυτό εκπληκτικά σύγχρονο. 

Το νοσοκομείο αυτό είχε 5 τμήματα : χειρουργικό, οφθαλμολογικό, γυναικολογικό, παθολογικό και σε κάποια απόσταση το ψυχιατρικό.

 Επίσης υπήρχαν εγκαταστάσεις λουτρών, αποχωρητηρίων, χωριστών για άνδρες και γυναίκες, πλυντήρια, φούρνος-μαγειρείο, μύλος, χώρος στάθμευσης των αλόγων (ιπποστάσιον),χώρος τεχνικών υπηρεσιών (χαλκοματάς, λεβητάριος, καναλοπλύτης, ακονιστής εργαλείων).

Κτήρια βιβλιοθήκης και διαλέξεων όπου γινόταν η διδασκαλία της ιατρικής επιστήμης, φαρμακείο ,για την Παρασκευή φαρμάκων.

Χώρος διοικητικών υπηρεσιών όπου εφυλάσσετο το αρχείο των ιατρικών φακέλων των ασθενών.

Σύμφωνα με τον κανονισμό κάθε χρόνο έπρεπε να αλλάζουν τα άχρηστα παπλώματα σκεπάσματα και σεντόνια και να ανανεώνεται το μαλλί των μαξιλαριών .

Εκτός του νοσοκομείου υπήρχαν και εξωτερικά ιατρεία τα οποία εξυπηρετούσαν ασθενείς εκτός νοσοκομείου και είχαν δύο διαιτητικούς ιατρούς (παθολόγους)και δύο τραυματικούς ιατρούς(χειρούργους) και βοηθούς. Αυτοί φρόντιζαν για την εξέταση πολλών ασθενών που πήγαιναν για μια συμβουλή η ένα φάρμακο. 

Το προσωπικό του ξενώνα του Παντοκράτορος 

Σε κάθε τμήμα υπήρχαν 2 ιατροί, τρεις έμβαθμοι υπουργοί (βοηθοί ιατρών ), δύο περισσοί υπουργοί (ειδικευόμενοι ιατροί ), δύο υπηρέται (νοσοκόμοι ). Στο γυναικολογικό τμήμα εκτός των δύο ιατρών, υπήρχε μία ιατρός (ιάτραινα ) και δύο νοσοκόμοι γυναίκες. Η ιατρική στο Βυζάντιο δεν ησκείτο μόνο από άνδρες αλλά και από γυναίκες όπως πιστοποιείται από τους όρους «ιάτραινες» και ιατρομαίες (μαίες). 

Την όλη εποπτεία του ιδρύματος εξασκούσαν δύο «πριμικήριοι », δηλαδή οι πλέον υψηλόβαθμοι ιατροί του προσωπικού, οι οποίοι επεσκέπτοντο καθημερινά τις κλινικές κα ι ρωτούσαν τους ασθενείς ένα ήταν ευχαριστημένοι , ενώ στους παραβάτες έκαναν αυστηρές παρατηρήσεις. Ήλεγχαν τις τροφές των α σθενών και εάν στο εξωτερικό ιατρείο υπήρχε κάποιος βαριά ασθενής, ειδοποιούσαν τον επόπτη , που διέταζε έναν από τους πιο έμπειρους ιατρούς να τον φροντίσει. 

ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ Τ ΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΠΑΡΟΜΟΙΕΣ ΑΛΛΑ ΣΥΝΤΟΜΟΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΡΩΜΕΙΚΩΝ ΞΕΝΩΝΩΝ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΛΕΙΑΔΑ ΑΛΛΩΝ ΠΗΓΩΝ, ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ , ΟΠΩΣ Ο ΓΚΕΟΡΓΚ Σ ΡΑΙΜΠΕΡ , ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΦΙΛΙΠΣΜΠΟΡΝ , ΧΕΡΜΠΕΡΤ ΧΟΥΓΚΕΡ , ΧΑΝΣ ΓΚΕΟΡΓΚ ΜΠΕΚ  ΚΑΙ Ο Δ ΗΜ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΕΛΟΣ ,ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΑΝ ΤΗΝ ΑΝΩΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΩΜΕΪΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΟΠΟΙΟΥΔΗΠΟΤΕ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΕΩΣ ΠΟΥ ΔΙΕΘΕΤΕ Η ΛΑΤΙΝΟΦΡΑΓΚΙΚΗ ΔΥΣΗ.   

1-       Timothy S. Miller, Η Γέννησις του Νοσοκομείου στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία, εκδ. ΒΗΤΑ

2-       pneymatiko.wordpress

3-       Από το «Θησαυρό της Ελληνικής Γραμματείας»
της Έδρας της Ιεραποστολικής
της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Μετάφραση,: Κ. Κυριακίδης

4-         EYΑΓΓEΛIΑ BΑPEΛΛΑ

                ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ –ΠΡΟΣΘΗΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΥΛΗ…….ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ…………………..2009 μΧ                                  πίσω

Μπορείτε να το δείτε και σε πλήρη οθόνη.

 

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock