πίσω

Η  ΠΑΝΟΠΛΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ  

Οι Βυζαντινές πανοπλίες ενός Έλληνα  

 

Ο Δημήτρης Κατσίκης εξασκεί μια ασυνήθιστη τέχνη, κατασκευάζει χειροποίητες πανοπλίες στρατιωτικών αγίων αναβιώνοντας την Αρχαία Ελλάδα, τη Ρωμαϊκή περίοδο και το Βυζάντιο. Όντας ο μοναδικός στον κόσμο η φήμη του δεν άργησε να εξαπλωθεί!

«Γρήγορα κατάλαβα πως η θεματολογία των επίσημων σπουδών μου, στη Βιοτεχνολογία, δεν με ικανοποιούσε ως άνθρωπο. Αυτό το κενό άρχισα να το καλύπτω με γνώσεις Ιστορίας και Φιλοσοφίας. Η αφορμή για τη μελέτη και την κατασκευή πανοπλιών δόθηκε κατά τη συγγραφή ενός άρθρου μου, τρία χρόνια πριν, σχετικά με το πέρασμα από τις αρχαίες ελληνικές πολεμικές θεότητες στους στρατιωτικούς αγίους της Ορθόδοξης Ανατολής. Πέρα από τα τελικά συμπεράσματα της έρευνάς μου, αυτό που με εξέπληξε σε επίπεδο εικόνας ήταν οι αρματωσιές των αγίων. Αναρωτήθηκα αν πράγματι έχω δει κάποια παρόμοια στολή σε μουσείο της Ελλάδας ή του εξωτερικού και η απάντηση ήρθε εύλογα και αβίαστα: Όχι, δεν υπήρχε παρόμοιο έκθεμα σε κανένα μουσείο του κόσμου, είτε ως αντίγραφο είτε ως ατόφιο αρχαιολογικό εύρημα. 

Αρχικά στράφηκα στη διεθνή βιβλιογραφία, για να δω τι ακριβώς υπάρχει πάνω σε αυτό το θέμα. Διαβάζοντας και μελετώντας για αρκετό καιρό, απόκτησα εικόνα για την έρευνα που είχε γίνει πάνω στον τομέα αυτό. Η Ιταλία, η Πολωνία και η Αγγλία θα πρέπει να θεωρούνται πρωτοπόρες στο πεδίο της μελέτης της στρατιωτικής τεχνολογίας της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ευρύτερα γνωστής με το όνομα "Βυζάντιο". Έχοντας εξαντλήσει το υπάρχον υλικό αλλά όχι την έμφυτη περιέργειά μου, αποφάσισα να προχωρήσω παραπέρα, στην ανακατασκευή των πανοπλιών των στρατιωτικών αγίων με τα ίδια μου τα χέρια. Η έρευνά μου αυτή εντάσσεται στον κλάδο της Πειραματικής Αρχαιολογίας». 


 

Υπάρχει μεγαλύτερη ικανοποίηση από το να μετατρέπεις το χόμπι σου σε διεθνώς αναγνωρισμένη δουλειά; «Σπούδασα βιοτεχνολόγος, αλλά η μεγάλη μου αγάπη ήταν πάντα η ιστορία», διηγείται ο 31χρονος Δημήτρης Κατσίκης, ο οποίος ερευνά συστηματικά διαφορετικές ιστορικές περιόδους και ασχολείται με την κατασκευή βυζαντινών πανοπλιών. «Το 2009 είχα γράψει για τη μετάβαση από τον αρχαιοελληνικό Θεό Άρη στους στρατιωτικούς Αγίους των Βυζαντινών, όπως ο Αγιος Γεώργιος. Από εκεί οδηγήθηκα στις πανοπλίες». Ο κ. Κατσίκης αποτελεί κατά τα φαινόμενα τον μοναδικό τεχνίτη διεθνώς, που ασχολείται με πανοπλίες του 10ου έως 12ου αιώνα μ.Χ. «Συνάδελφοί» του υπάρχουν στην Αγγλία και την Ιταλία, οι οποίοι βέβαια κατασκευάζουν μεσαιωνικές πανοπλίες της εποχής του Καρλομάγνου και των Σταυροφοριών. Μοναδικές πηγές πληροφόρησης για τη στρατιωτική περιβολή στο Βυζάντιο αποτελούν οι βυζαντινές αγιογραφίες. «Υπήρχαν 25 βασικοί τύποι στολών, που με διαφορετικούς συνδυασμούς στον εξοπλισμό δημιουργούσαν σχεδόν 50 διαφορετικές πανοπλίες», σημειώνει ο ερευνητής.

 

 Ο κ. Κατσίκης εργάζεται 12 με 15 ώρες την ημέρα, ενώ για να ολοκληρώσει μια στολή αφιερώνει πάνω από ένα μήνα. «Προμηθεύομαι δέρμα και μέταλλο σε μεγάλες ποσότητες, τα οποία επεξεργάζομαι σε ειδικά μηχανήματα», περιγράφει ο κ. Κατσίκης. Ο Έλληνας οπλουργός έχει ήδη κατασκευάσει σε ενάμιση χρόνο 16 διαφορετικές βυζαντινές πανοπλίες και μια σασσανιδική (προϊσλαμική περσική). Μπορεί να ήταν η περιέργεια που παρακίνησε τον κ. Κατσίκη να πειραματιστεί με τις πανοπλίες, αλλά η δουλειά του τελικά έφθασε σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Όταν θέλησε να την κάνει γνωστή στην Ελλάδα, δεν βρήκε «ευήκοα ώτα». «Έστειλα πολλά emails, αλλά σχεδόν κανείς δεν απάντησε».

 Η απάντηση, τελικά, ήρθε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Η διευθύντρια του μουσείου του Harvard στην Ουάσιγκτον, κ. Gudrun Buehl, του πρότεινε να στήσουν μια έκθεση. «Μεταφέραμε τρεις πανοπλίες μου στις ΗΠΑ και εγκαινιάσαμε μια εποχική έκθεση στο Dumbarton Oaks Museum and research library and collection/tru-stees of Harvard», αναφέρει ο κ. Κατσίκης. Η ανταπόκριση ήταν τέτοια, που έπειτα από πολλές παρατάσεις, το Πανεπιστημιακό Ιδρυμα αποφάσισε η έκθεση να γίνει μόνιμη. Παράλληλα, οι εκπρόσωποι του Πανεπιστημίου κάλεσαν τον κ. Κατσίκη στο συνέδριο «Πόλεμος στον βυζαντινό κόσμο» τον Μάιο του 2010. «Ηταν μια μεγάλη στιγμή για εμένα: γνώρισα τους κορυφαίους βυζαντινολόγους των οποίων τα συγγράμματα διάβαζα, όπως ο John Haldon και o Lioba Theis».

Διαδικτυακός διάλογος

Με αφορμή το συνέδριο έχει ξεκινήσει ένας διαδικτυακός διάλογος μεταξύ των ερευνητών του Βυζαντίου. Στην Ελλάδα κάποιοι πολιτιστικοί σύλλογοι έχουν δείξει δειλά ενδιαφέρον. «Θέλω να ταξιδέψω σε όλες τις χώρες που αποτελούσαν την πάλαι ποτέ Βυζαντινή Αυτοκρατορία και να επισκεφθώ βυζαντινές εκκλησίες, με σκοπό να συνεχίσω την έρευνά μου», καταλήγει ο κ. Κατσίκης.

Σφυρηλατώντας. Ο Δημήτρης Κατσίκης επεξεργάζεται ένα βυζαντινό κλιβάνιο σε στυλ μπαρόκ του 13ου αιώνα.   

Σφυρηλατώντας. Ο Δημήτρης Κατσίκης επεξεργάζεται ένα βυζαντινό κλιβάνιο σε στυλ μπαρόκ του 13ου αιώνα. 

Αγιογραφία. Κλιβάνιο εμπνευσμένο απο τον αριστερό άγιο της εικόνας που βρίσκεται στον πάγκο του.   

Πιστά αντίγραφα


Με τα μάτια του να λάμπουν, μας δείχνει κάποιες αγιογραφίες, προτρέποντάς μας να τις συγκρίνουμε με τους θώρακες που έχει κατασκευάσει στο εργαστήριό του. Είναι πράγματι πιστά αντίγραφα ακόμα και στην πιο μικρή λεπτομέρεια: «Επειτα από χιλιάδες ώρες αφοσίωσης πάνω στη χριστιανική εικονογραφία και σε στρατιωτικά εγχειρίδια μεταξύ 9ου και 13ου αιώνα, ένιωσα τα όρια μεταξύ παρελθόντος και παρόντος να γίνονται ρευστά. Αναπόφευκτα έπρεπε να βρω τον τρόπο με τον οποίο οι στολές θα μπορούσαν να κατασκευαστούν σε φυσική μορφή. Το δύσκολο του εγχειρήματος ήταν ότι στην ουσία οι μόνες αξιόπιστες πηγές που διαθέτουμε για τη μορφή των στολών αυτών είναι εικονογραφικής φύσεως -τα αρχαιολογικά στοιχεία που υπάρχουν είναι λίγα και μη αξιόλογα. Στην προσπάθειά μου να αναπαραγάγω κάτι με ιστορική πιστότητα, έπρεπε να καταπιαστώ και να αναβιώσω τεχνικές μεθόδους ξεχασμένες, εδώ και τουλάχιστον επτά αιώνες. Από την άλλη, έπρεπε να προμηθευτώ και τα κατάλληλα φυσικά υλικά. Η σταδιακή τελειοποίηση της τεχνικής, η οξυδέρκεια του ματιού, η ανάπτυξη μιας σχέσης ευσέβειας μεταξύ του δημιουργού και του πρωτότυπου, η γνώση των υλικών δεν μπορούσαν να οδηγήσουν παρά σε κάτι ποιοτικό».

 

 

Ο Δημήτρης Κατσίκης μας δείχνει την αγιογραφία του Αγίου Νεστορίου, η όποια αποτέλεσε το πρώτο έναυσμα για να ασχοληθεί με τις στολές στρατιωτικών αγίων. Παράλληλα, μας εξηγεί πως η δουλειά του αποτελεί μια γέφυρα από τον Άρη, τον θεό του πολέμου, που περνά στα αλεξανδρινά χρόνια, και αποτυπώνει τις στολές της Συρίας της Αιγύπτου και της Ρώμης, φθάνοντας έως το Βυζάντιο. Εμπνευσμένος από αυτές τις εποχές, κατασκευάζει πανοπλίες αρχαιοελληνικές, ιρανοτουρκικές, ρωμαϊκές, βυζαντινές. Ετσι, πλέον, έχουμε τη δική μας στοιχειοθετημένη άποψη για το πώς ήταν οι πανοπλίες στην αρχαιότητα. 

Αντίθεση. Οθωμανικός θώρακας και ημιτελής ασπίδα οπλίτη της Κλασικής περιόδου.

Αντίθεση. Οθωμανικός θώρακας και ημιτελής ασπίδα οπλίτη της Κλασικής περιόδου. 

Λεπτομέρεια. Πολυτελές κλιβάνιο του Ρωμαίου λεγεωνάριου Λογγίνου από τη Σταύρωση του Κυρίου.  Βατοπέδια. Λεπτομέρεια από το κλιβάνιο του Αγίου Γεωργίου.

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ  

Περσική πανοπλία. Σασανίδη ιππότη 3ου αιώνα μ.Χ. εμπνευσμένη από τη Συρία και δύο βυζαντινά κλιβάνια του 11ου αιώνα μ.Χ.

Οι τρεις χειροποίητες πανοπλίες του, που βρίσκονται στο μουσείο, αποτέλεσαν τον «κράχτη» για να αρχίσει ο Έλληνας δημιουργός να δέχεται παραγγελίες από όλο τον κόσμο. Ιάπωνες, Γάλλοι, Γερμανοί, Αγγλοι, Καναδοί, από όλα τα μέρη της υφηλίου, ζητούν πλέον έργα του. 

 

Αρχικά η διευθύντρια του Dumbarton Oaks Museum στην Ουάσιγκτον, Gudrun Buehl, του πρότεινε να «στήσουν» μια εποχική έκθεση. Ύστερα από λίγο καιρό ενημερώθηκε από τη διοίκηση του μουσείου ότι λόγω μεγάλης επισκεψιμότητας, η έκθεση θα γινόταν μόνιμη.  

 

 


 

 

Επιπρόσθετα, το Χάρβαρντ τον κάλεσε πέρυσι να παρευρεθεί στο συνέδριο «Πόλεμος στον βυζαντινό κόσμο». Δεν είναι δα και λίγο στα τριάντα ένα σου χρόνια να συζητάς με τους διασημότερους βυζαντινολόγους του κόσμου!

 

 

 

 

 

 

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΧΑΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΙΩΑΝΝΑΣ ΦΩΤΙΑΔΗ


ΦΩTOΓΡAΦIEΣ: ΧΑΡΑ ΜΠΙΡΜΠΙΛΗ

                                                                                        

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock