πίσω

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΙΕΡΑ ΤΗΣ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΑΣ

 (1050 - 700 π.Χ.)

ΑΓΑΛΜΑ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΜΥΚΛΕΣ -  ΑΠΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΣΠΑΡΤΗΣ

Για την πρώι΅η ιστορία της Σπάρτης ελάχιστα πράγ΅ατα γνωρίζουμε. Τα αρχαιολογικά δεδο΅ένα είναι λίγα και αποσπασ΅ατικά, ενώ οι φιλολογικές πηγές είναι ΅εταγενέστερες και η αξία τους για την ανασύσταση της ιστορίας αυτής της εποχής περιορισ΅ένη. Κατ' ανάγκη, οι υποθέσεις των ιστορικών για την πρώι΅η ιστορία της Σπάρτης συνιστούν προσπάθειες συνδυασ΅ού αρχαιολογικών, φιλολογικών, γλωσσολογικών και ΅υθολογικών δεδο΅ένων, που περισσότερο ως προτάσεις ΅ελλοντικής έρευνας παρά ως ολοκληρω΅ένες θεωρίες ΅πορεί να θεωρηθούν.

 Κι αυτό για ΅ια εποχή και ΅ια περιοχή που παρουσιάζουν ΅εγάλο ενδιαφέρον, καθώς σχετίζονται τόσο ΅ε το πολυσυζητη΅ένο ζήτη΅α της «καθόδου των ∆ωριέων» όσο και ΅ε τη συγκρότηση της σπαρτιατικής πόλης-κράτους. Στο άρθρο αυτό θα περιοριστού΅ε στα αρχαιολογικά δεδο΅ένα, καθώς αυτά αποτελούν ΅ια απτή όαση για τη ΅ελλοντική έρευνα, αλλά και για την ενδεχό΅ενη επαλήθευση ήδη διατυπω΅ένων ή ΅ελλοντικών υποθέσεων.

 

ΣΠΑΡΤΗ ΝΑΟΣ ΑΘΗΝΑΣ  ΧΑΛΚΙΟΙΟΥ - 1975

Μετά το τέλος του ΅υκηναϊκού πολιτισ΅ού (γύρω στο 1050 π.Χ.) ακολουθεί στην περιοχή της Σπάρτης (αλλά και σε ολόκληρη τη Λακωνία) ένας αιώνας περίπου πλήρους απουσίας αρχαιολογικών ευρη΅άτων, γεγονός που από ορισ΅ένους ερευνητές έχει θεωρηθεί ότι αντιστοιχεί σε ση΅αντική ΅είωση του πληθυσ΅ού, αν όχι ερή΅ωση. Από το 950 π.Χ. ε΅φανίζονται τα πρώτα δείγ΅ατα της λεγό΅ενης πρωτογεω΅ετρικής λακωνικής κερα΅ικής, που πιστοποιούν την κατοίκηση της περιοχής στην οποία αναπτύχθηκε αργότερα η πόλη της Σπάρτης. Πρόκειται για όστρακα και λίγα σχεδόν ακέραια αγγεία που έχουν βρεθεί στον περίβολο του ΅εταγενέστερου ναού της Αθηνάς Χαλκιοίκου στην Ακρόπολη της Σπάρτης, στο λεγό΅ενο Ηρώο στη δυτική όχθη του Ευρώτα, νότια της σύγχρονης γέφυρας, στο ιερό της Αρτέ΅ιδος Ορθίας λίγο νοτιότερα, καθώς και στο λόφο του ιερού του Απόλλωνα σας Α΅υκλές, πέντε χιλιό΅ετρα περίπου νότια της Σπάρτης, και προέρχονται από αγγεία ποικίλων σχη΅άτων, κυρίως σκύφων και κυπέλλων διαφόρων ΅εγεθών.

 

 

                       

ΝΑΟΣ ΟΡΘΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΣΠΑΡΤΗ

 

 Η ΅ελέτη των οστράκων αυτών έδειξε ότι παρουσιάζουν ορισ΅ένα κοινά χαρακτηριστικά, όπως είναι η διευθέτηση των διακοσ΅ητικών θε΅άτων σε ΅ετόπες, η διάκριση ΅εταξύ των διακοσ΅ητικών ζωνών ΅ε εγχαράξεις, η προτί΅ηση για δικτυωτή διακόσ΅ηση, η έναρξη της διακόσ΅ησης α΅έσως κάτω από το χείλος, καθώς και ο περιορισ΅ός της διακόσ΅ησης στο άνω τ΅ή΅α του αγγείου. Αυτός ο ενιαίος χαρακτήρας της κερα΅ικής ό΅ως, σε συνδυασ΅ό ΅ε το γεγονός ότι τα όστρακα προέρχονται από ΅η καθαρά αρχαιολογικά στρώ΅ατα, ε΅ποδίζει την ακριβέστερη χρονολόγηση τους σε διάστη΅α ΅ικρότερο των δύο αιώνων. Η πρωτογεω΅ετρική κερα΅ική της Σπάρτης (και της Λακωνίας ευρύτερα) χρονολογείται δηλαδή στο διάστη΅α 950-750 π.Χ. και δεν διευκολύνει έτσι την παρακολούθηση εξελίξεων, τα αποτελέσ΅ατα των οποίων ΅όλις διαφαίνονται στο τέλος του 8ου π.Χ. αιώνα. Όσον αφορά τους τόπους εύρεσης της κερα΅ικής, εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι τα όστρακα προέρχονται από τους χώρους των ση΅αντικότερων ιερών της Σπάρτης. Με εξαίρεση την περίπτωση του ιερού της Αρτέ΅ιδος Ορθίας, το γεγονός αυτό δεν έχει θεωρηθεί ( !!!) ότι ση΅αίνει κατ' ανάγκη την ίδρυση λατρείας σε ΅ια τόσο πρώι΅η εποχή. Οπωσδήποτε ό΅ως δείχνει, όπως αναφέρα΅ε, ότι η περιοχή της Σπάρτης ήταν ήδη κατοικη΅ένη. Το ίδιο πιστοποιούν και εφτά τάφοι που ήλθαν στο φως τα τελευταία χρόνια και συ΅πληρώνουν την ένδειξη ενός που είχε βρεθεί παλαιότερα, στη δεξιά όχθη του Ευρώτα. Πρόκειται για τέσσερις πρωτογεω΅ετρικούς τάφους, τρεις από τους οποίους ΅πορεί να ανήκαν σε ΅ία οικογένεια και οι οποίοι βρέθηκαν στην περιοχή των Λι΅νών στα νοτιοανατολικά της Ακρόπολης, κοντά στο ιερό της Αρτέ΅ιδος Ορθίας.

 

http://www.asxetos.gr/sendata/articles/images/asArticleRecords-310.pellana5.jpg

ΛΗΚΥΘΟΣ ΠΡΩΤΟ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ 950 ΠΧ –ΣΠΑΡΤΗ .

  

Από τα ΅έσα του 8ου π.Χ. έως τα ΅έσα του 8ου π.Χ. αιώνα, στο διάστη΅α δηλαδή της ΅εσογεω΅ετρικής και της υστερογεω΅ετρικής κερα΅ικής φάσης της Λακωνίας, παρατηρείται ΅ια αλλαγή, φανερή τόσο στο πλήθος και στην ποικιλία των ευρη΅άτων των ιερών (Α΅υκλαίο, ιερό Αρτέ΅ιδος Ορθίας) όσο κατ στα πρώτα κατάλοιπα οικοδο΅ικής δραστηριότητας σε αυτά (ιερό Αρτέ΅ιδος Ορθίας, Μενελάειο). Η έρευνα του Ταούντα στο ιερό του Α΅υκλαίου Απόλλωνα το 19ο αιώνα και οι διαδοχικές ανασκαφές των Γερ΅ανών αρχαιολόγων ΅έχρι το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα έφεραν στο φως λιγοστά αντικεί΅ενα - κερα΅ική, χάλκινους σφικωτήρες, ΅ία χάλκινη περόνη - που ΅πορούν ΅ε σχετική βεβαιότητα να χρονολογηθούν πριν από τα ΅έσα του 8ου π.Χ. αιώνα. Στη συνέχεια, η εικόνα αλλάζει και τα χάλκινα κυρίως αναθή΅ατα παρουσιάζουν ποικιλία και πλούτο.

 

 

 

ΟΣΤΕΙΝΟ ΚΤΕΝΙ ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ, 650-625 Π.Χ., ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΟΡΘΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

 Σε αυτά περιλα΅βάνονται τ΅ή΅ατα από ΅εγάλους τρίποδες, γνωστούς από όλα τα ΅εγάλα ιερά αυτήν την περίοδο, ζωό΅ορφα ειδώλια, ιδιαίτερα αλόγων, ταύρων και βοοειδών, πόρπες, περόνες, σφικωτήρες, δαχτυλίδια, καθώς κατ ΅ικροσκοπικοί διπλοί πελέκεις. Οι αρχαιότερες κατασκευές στο χώρο του ιερού της Αρτέ΅ιδος Ορθίας, που ανασκάφτηκε από την αγγλική αρχαιολογική αποστολή στις αρχές του αιώνα, χρονολογούνται πλέον γύρω στο 700 π.Χ. Πρόκειται για ένα λιθόστρωτο, καθώς και ίχνη του παλαιότερου βω΅ού του ιερού, που βρέθηκαν κάτω από ένα στρώ΅α ά΅΅ου.

 

                            http://farm4.static.flickr.com/3556/3466011993_071631827a.jpg

ΑΡΧ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΠΑΡΤΗΣ

 

Στα λοιπά ευρή΅ατα που χρονολογούνται την ίδια εποχή και ΅έχρι τα ΅έσα του 7ου π.Χ. αιώνα περιλα΅βάνονται κερα΅ική και διάφορα αναθή΅ατα, όπως οστέϊνες πόρπες, πλακίδια από ελεφαντόδοντο ΅ε παραστάσεις φανταστικών ζώων και θρησκευτικού περιεχο΅ένου, ΅ικροσκοπικές ΅ορφές ανθρώπων και ζώων, ένθετες σε άλλα αντικεί΅ενα από ελεφαντόδοντο και ΅όλυβδο, χάλκινες περόνες και ειδώλια ζώων από χαλκό, πήλινες πλάκες ΅ε παραστάσεις ανθρώπων και ζώων, σφραγίδες σε σχή΅α σκαραβαίου και χάντρες.

 

ΤΟ ΜΕΝΕΛΑΕΙΟ

Στο λόφο που υψώνεται πάνω από την αριστερή όχθη του Ευρώτα, στις νότιες παρυφές της ση΅ερινής πόλης, που ονο΅άζεται από τους ντόπιους «Μενελάτα», η αγγλική αρχαιολογική αποστολή στις αρχές του αιώνα και στη δεκαετία του ’70 ερεύνησε και ανέσκαψε ιερό αφιερω΅ένο στον Μενέλαο και στην Ελένη, το επονο΅αζό΅ενο Μενελάειο. Η αρχαιότερη φάση του ιερού τοποθετείται στα τέλη του 8ου έως τις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ. Σε αυτήν ανήκουν αναθή΅ατα από πηλό, χαλκό και ΅όλυβδο, αλλά η σύνδεση ΅ε αυτή τη φάση πώρινων δό΅ων που είχαν βρεθεί στις παλαιότερες ανασκαφές α΅φισβητείται. Είναι πιθανόν να υπήρχε αρχικά εδώ ένας απλός βω΅ός, πολύ κοντά ή πάνω στο έξαρ΅α γης που αποτέλεσε τον πυρήνα του ιερού στη συνέχεια. Η ανασκόπηση των αρχαιότερων φάσεων των ση΅αντικότερων σπαρτιατικών ιερών και των ευρη΅άτων τους δείχνει ότι από τα ΅έσα του 8ου αιώνα υπήρξε ΅ια ση΅αντική αλλαγή στην κοινωνική και οικονο΅ική οργάνωση της περιοχής της Σπάρτης, η οποία έχει συνδεθεί από όλους τους ερευνητές ΅ε την εγκαθίδρυση της σπαρτιατικής κυριαρχίας στην περιοχή αλλά και ευρύτερα, ΅ε τις απαρχές δηλαδή της ιστορίας της Σπάρτης ως εύρωστης και κυρίαρχης πόλης-κράτους. Πιο συγκεκρι΅ένα, έχει θεωρηθεί ότι η οικοδο΅ική δραστηριότητα στο ιερό της Αρτέ΅ιδος Ορθίας προϋποθέτει ένα συγκροτη΅ένο κοινωνικό σώ΅α για την ανάληψη κοινής προσπάθειας αναδιοργάνωσης και προβολής ΅ιας παλαιότερης ση΅αντικότατης κοινής λατρείας, ενώ η αναβάθ΅ιση του ιερού του Α΅υκλαίου Απόλλωνα προϋποθέτει την ενσω΅άτωση των Α΅υκλών ως πέ΅πτης κώ΅ης της σπαρτιατικής πόλης.

Η ίδρυση του Μενελαείου, εξάλλου, εντάσσεται σε ΅ια συνήθη, αυτή την εποχή, προσπάθεια των αναδυο΅ένων πόλεων-κρατών να συνδεθούν ΅ε το ηρωϊκό παρελθόν τους ΅έσω της ηρωολατρίας. Συ΅περασ΅ατικά, θα λέγα΅ε ότι η πρώι΅η ιστορία της Σπάρτης είναι προς το παρόν γνωστή σχεδόν αποκλειστικά ΅έσω των πρώι΅ων φάσεων των ιερών της, τα περισσότερα στοιχεία για τα οποία προέρχονται ΅άλιστα από τα τελευταία χρόνια της περιόδου που εξετάσα΅ε σε αυτό το άρθρο. Ση΅αντικά ζητή΅ατα που συνδέονται ΅ε την ε΅φάνιση και την πρώι΅η εξέλιξη των δωρικών φύλων στην περιοχή, τη σχέση τους ΅ε τον υπόλοιπο πληθυσ΅ό, την αρχική συγκρότηση της σπαρτιατικής κοινωνίας και τις προϋποθέσεις της σπαρτιατικής επιβολής στην υπόλοιπη Λακωνία, αλλά και πέραν αυτής, ΅ένουν προς αρχαιολογική και ιστορική διερεύνηση. Θα ήταν ευχής έργο, η ΅ελλοντική αρχαιολογική έρευνα να στραφεί προς αυτή την κατεύθυνση, παρά τις ΅εγάλες δυσκολίες που δη΅ιουργεί η σύγχρονη οικοδο΅ική δραστηριότητα.

 

 

http://antikforever.com/Grece/Sparte/Images/sparte03.jpg

ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΣΤΗΝ ΣΠΑΡΤΗ –ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΛΟΥΒΡΟΥ

 

ΜΥΘΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΕΣ

 Σε κάθε προσπάθεια ανασύνθεσης του σπαρτιατικού θρησκευτικού συναισθή΅ατος συνήθως δίνεται έ΅φαση στς ιδιαιτερότητες τις οποίες παρουσιάζουν οι θρησκευτικές αντιλήψεις και πρακτικές και στο βαθ΅ό που οι θεϊκές ΅ορφές και οι λατρείες τους προσδιορίζονται ΅έσα στο πλαίσιο των κοινωνικών θεσ΅ών και της ιδεολογίας της Σπάρτης, αλλά και εντάσσονται στο πανελλήνιο θρησκευτικό σύστη΅α. Η σύγκριση ΅ε τη θρησκεία άλλων ελληνικών πόλεων, και κυρίως ΅ε εκείνην της Αθήνας, είναι αναπόφευκτη. Ο Ό΅ηρος είχε ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον για τη Σπάρτη, αφού ήταν η απαγωγή της βασίλισσας της Ελένης η οποία οδήγησε στη σύγκρουση Αχαιών και Τρώων και αποτέλεσε τη βασική αιτία του Τρωικού πολέ΅ου στην Ιλιάδα και των περιπλανήσεων του Οδυσσέα στην Οδύσσεια. Η λατρεία της Ελένης ΅αρτυρείται στον ίδιο ακριβώς χώρο, εκεί όπου την τοποθέτησαν τα ο΅ηρικά έπη, στη Σπάρτη. Στο Μενελάειο, στη θέση της αρχαίας Θεράπνης, υπήρχε κοινή λατρεία της Ελένης και του Μενέλαου (Παυσανίας, 3,19, 9). Σε αυτό το χώρο, στο λόφο του Μενελάειου, στράφηκε ο Ερρίκος Σλί΅αν ΅ετά τις ΅εγάλες ανακαλύψεις στην Τροία, τις Μυκήνες και την Τίρυνθα, αναζητώντας το ιερό όπου λατρεύονταν οι δύο επικοί ήρωες, αλλά και το ΅υκηναϊκό-ο΅ηρικό ανάκτορο. Οι συστη΅ατικές ανασκαφές οι οποίες έγιναν από τους διαδόχους του Σλί΅αν έφεραν στο φως ση΅αντικά ευρή΅ατα ΅αζί ΅ε αναθη΅ατικές επιγραφές στον Μενέλαο και στην Ελένη: ∆εινι[ς] τάδ’ ανέθεκε χάρι[.] Fελέναι ΜενελάFο (β΄ τέταρτο ή ΅έσα του 7ου αι.), Ται Fελέναι (6ος αι.), Ευθυκρενές ανέθεκε τοι Μενέλαι (5ος αι.), το]ι Μενέλαι (6ος αι.).

 

ΣΠΑΡΤΗ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ,ΑΝΑΘΗΜΑΤΑ  ΜΕ ΜΟΡΦΗ ΖΩΩΝ

 

 Η αναβίωση του ενδιαφέροντος για τις ηρωικές λατρείες αποδόθηκε ως ένα Βαθ΅ό στην επίδραση της ΅ετάδοσης των ο΅ηρικών επών στον 8ο αιώνα, οπότε και καθιερώνονται οι περισσότερες από αυτές. Η περίπτωση, ωστόσο, της Ελένης και ίου Μενέλαου φαίνεται να διαφέρει ως προς το ότι τους αποδίδονταν θεϊκές τι΅ές (Ισοκράτης, 10,63), πράγ΅α ασυνήθιστο για τοπικούς ήρωες. Είναι πολύ πιθανό ότι το Μενελάειο εχρησι΅οποιείτο ως χώρος λατρείας ήδη από τη ΅υκηναϊκή περίοδο. Φαίνεται ότι η ίδια θεότητα, ΅ία τοπική θεά η οποία προϋπήρχε του Μενέλαου, εξακολούθησε να λατρεύεται εκεί και στην αρχαϊκή περίοδο και αργότερα ταυτίστηκε ΅ε την ηρωική ΅ορφή της Ελένης. Κοινές ιδιότητες καθώς και ο ΅ύθος της απαγωγής ήταν ίσως οι κυρτοί παράγοντες που έφεραν κοντά τις δύο ΅ορφές, οι οποίες κατέληγαν στη συγχωνευ΅ένη θεϊκή προσωπικότητα που έγινε το επίκεντρο ΅ιας ση΅αντικής λατρείας στη Σπάρτη γύρω στο τέλος του 8ου αι. Ση΅αντικό χαρακτηριστικό της λατρείας της Ελένης στην αρχαία Θεράπνη ήταν η ικανότητα να αποδίδει ο΅ορφιά στις νέες της Σπάρτης. Αυτό τουλάχιστον δείχνει η διήγηση του Ηρόδοτου (6,61, 2-5; πβ. Παυσανίας, 3,7,7) σύ΅φωνα ΅ε την οποία η θεά Ελένη ΅ετα΅όρφωσε τη ΅ετέπειτα σύζυγο του βασιλιά Αρίστωνα από ένα άσχη΅ο κοριτσάκι σε ΅ια πανέ΅ορφη νέα, έπειτα από επανειλη΅΅ένες επισκέψεις στο ιερό της ΅αζί ΅ε την τροφό της. Τα Ελένεια, τα Ελενηφόρια, τα θεραπν(αι)ί-δια ήταν γιορτές αφιερω΅ένες στην Ελένη. Χαρακτηριστικά της θεϊκής της λατρείας στη Σπάρτη επιση΅αίνου΅ε στο 18ο ειδύλλιο του Θεόκριτου (Ελένης επιθαλά΅ιος). Σε αθηναϊκές πηγές (Αριστοφάνης, Λυσιστράτη, 1314-15, Ευριπίδης, Ελένη 1465 κ.ε.), η Ελένη είναι η «χοραγός» σε τελετουργικούς χορούς Λακεδαι΅ονίων παρθένων. Η λατρεία της Ελένης αποτελεί ΅ια ιδιαιτερότητα για τη Σπάρτη επειδή, όπως παρατηρεί και ο ελληνιστής Μ. Ουεστ (M. West), «εάν στην Ελλάδα γενικά αυτή ανήκε στο χώρο της ΅υθολογίας ως ΅ία από τις πρώτες βασίλισσες της Σπάρτης, στην ίδια τη Σπάρτη η Ελένη ανήκε στο χώρο της θρησκείας». ’λλη ση΅αντική λατρεία ήταν εκείνη της Αθηνάς Χαλκιοίκου στο ναό της στη σπαρτιακή ακρόπολη. Η παράδοση αποδίδει στο Σπαρτιάτη ποιητή και καλλιτέχνη Γιτιάδα την κατασκευή του περίφη΅ου χάλκινου αγάλ΅ατος της θεάς (Παυσανίας, 3, 17, 2) καθώς και τη διακόσ΅ηση ΅ε ΅υθολογικές σκηνές των τοίχων του ναού, που όπως φαίνεται είχαν χάλκινη επένδυση. Πο΅πή νέων πολε΅ιστών κατευθυνόταν κάθε χρόνο σ’ αυτό το ναό στο πλαίσιο ΅ιας γιορτής που ονο΅άζονταν Αθήναια, αντίστοιχης ίσως προς τα αθηναϊκά Παναθήναια. Λατρεία της Αθηνάς Εργάνης υπήρχε στη σπαρτιατική ακρόπολη, όπως και στην αθηναϊκή, αποδεικνύοντας έτσι ότι και στη Σπάρτη η θεά προστάτευε τις ειρηνικές δραστηριότητες, τις τέχνες και τους τεχνίτες. Το ιερό της Αθηνάς Χαλκιοίκου ήταν ένα από τα κεντρικά ιερά της Σπάρτης, προσιτό σε όλους τους οικισ΅ούς της, η δε λατρεία της ε΅φανίζεται κι εδώ ως πανελλήνια ΅άλλον παρά ως ιδιαίτερα σπαρτιατική. Η θεϊκή προσωπικότητα της ορίζονταν ΅έσα στο πλαίσιο της πόλης της Σπάρτης και του συστή΅ατος της ΅ε το οποίο ταίριαζε η σοβαρότητα της λατρείας της. Η σπαρτιατική Αθηνά ήταν κυρίως η θεά ΅ε το «χάλκινο οίκο», δηλαδή το «χάλκινο ναό», αλλά και η θεά του πολέ΅ου. Ωστόσο, ο πολε΅ικός χαρακτήρας της Αθηνάς ήταν κι εδώ αναπόσπαστα συνδεδε΅ένος ΅ε τον πολιτικό και κοινωνικό της χαρακτήρα, ΅ε την κατ' εξοχήν ιδιότητα της ως «θεάς της πόλης και της ακρόπολης».

 Η λατρεία της Ορθίας-Αρτέ΅ιδος θεωρείται ως ΅ία από τις πιο περίεργες και πολυσυζητη΅ένες λατρείες του αρχαίου ελληνικού κόσ΅ου, κυρίως εξ αιτίας του εθί΅ου της δια΅αστίγωσης των Σπαρτιατών εφήβων στο βω΅ό της θεάς. Φαίνεται ότι η Ορθία ήταν αρχικά ανεξάρτητη τοπική θεά που αργότερα συνδέθηκε ΅ε την Ολύ΅πια ’ρτε΅η. Στις πρώι΅ες απεικονίσεις της στη σπαρτιατική τέχνη και στη λατρευτική πρακτική η Ορθία-’ρτε΅ις διατήρησε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά ΅ε τα οποία είναι γνωστή στην πανελλήνια λατρεία της. Είναι η «πότνια θηρών», n θεά των ζώων και της άγριας φύσης. Στη Σπάρτη είναι επίσης η κουροτρόφος θεά η οποία προστατεύει τη γέννηση και την ανάπτυξη, καθώς και η θεά της βλάστησης και της γονι΅ότητας (βλ. τα επίθετα της Κορυθαλία, Καρυάτις, Λυγόδεσ΅α).

 

http://antikforever.com/Grece/Sparte/Images/sparte12.jpg

ΣΠΑΡΤΗ ΝΑΟΣ  ΟΡΘΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΑΝΑΘΗΜΑ ΑΠΟ ΕΛΕΦΑΝΤΟΔΟΝΤΟ -

ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

  Η λατρεία της Ορθίας-Αρτέ΅ιδος περισσότερο από κάθε άλλη τοπική λατρεία συνδέθηκε ΅ε το κοινωνικό σύστη΅α της πόλης και ιδιαίτερα ΅ε την αγωγή των αγοριών, ο δε ρόλος του ιερού της ήταν κυρίως ΅υητικός. Τελετουργικοί χοροί παρθένων αποτελούσαν ΅έρος της λατρείας της, η δε πρώτη απαγωγή της Ελένης από τον Θησέα και τον Πειρίθοα έγινε την ώρα που αυτή χόρευε προς τι΅ήν της Αρτέ΅ιδος Ορθίας (Πλούταρχος, θησεύς 31). Η λατρεία του Α΅υκλαίου Απόλλωνα ήταν επίσης ΅ία από τις ση΅αντικότερες λατρείες. Στο ιερό του, το Α΅υκλαίο, υπήρχε κοινή λατρεία Υάκινθου και Απόλλωνα. Ο ιδιό΅ορφος σύνδεσ΅ος των δύο θεών αποτυπώνεται στη λατρεία ΅ε ξεχωριστές ιερουργίες: τελετουργικός θρήνος και πένθος για τον Υάκινθο, ΅ουσική, χορός και ύ΅νοι για τόν Απόλλωνα (Αθηναίος, 4,139d). Η γιορτή των Υακινθίων ήταν πολύ ση΅αντική για τη θρησκευτική ζωή των αρχαίων Σπαρτιατών. Σ’ αυτή συ΅΅ετείχαν όλες οι κοινωνικές ο΅άδες: γυναίκες, νέοι και νέες, ακό΅η και δούλοι. Κανένας δεν απουσίαζε σύ΅φωνα ΅ε τις πήγες: ουδείς δ’ απολείπει την θυσίαν, αλλά κενουσθαι συ΅βαίνει την πόλιν προς την θέαν (Αθήναιος, 4. 139f). H ιδιότυπη σχέση των δύο θεών, Υάκινθου και Απόλλωνα, και τα έθι΅α της λατρείας τους εισηγούνται ΅ία διαφορετική από την παραδοσιακή ερ΅ηνεία του ΅ύθου, σύ΅φωνα ΅ε τον οποίο ο Απόλλωνας σκότωσε κατά λάθος τον Υάκινθο ΅ε το δίσκο του. Ο θάνατος του Υάκινθου και ο θρήνος γι’ αυτόν, καθώς και η σκηνή της αποθέωσης του στη βάση του αγάλ΅ατος του Απόλλωνα στις Α΅υκλές, όπως περιγράφεται από τον Παυσανία (3,19. 4), υπαινίσσονται στοιχεία ενός ΅υητικού εθί΅ου. Στην ίδια συ΅βολική διαδικασία ΅ύησης, θανάτου και αποθέωσης, υποβάλλονται και οι νέοι κατά τη ΅ετάβαση τους ΅ε την ενηλικίωση στην ώρι΅η κοινωνική ο΅άδα.

 Τα Κάρνεια ή Κάρνεα, η σπουδαιότερη ίσως γιορτή των ∆ωριέων, ήταν επίσης αφιερω΅ένη στον Απόλλωνα Κάρνειο. Οι Γυ΅νοπαιδιαί συνδέθηκαν επίσης ΅ε τον Απόλλωνα, αν και δεν ΅πορούν να ενταχθούν στις γιορτές ΅ε την αυστηρή έννοια του όρου. Επρόκειτο για ΅ια σειρά αγωνισ΅άτων που διαρκούσαν για πολλές ΅έρες.

Ένα άλλο ση΅αντικό χαρακτηριστικό της σπαρτιατικής θρησκευτικής ζωής είναι ότι δεν υπήρχαν αγροτικές γιορτές στο σπαρτιατικό εορτολόγιο, αντίθετα ΅ε ό,τι συνέβαινε στην Αθήνα. Γύρω στον 5ο αιώνα λατρευτικά έθι΅α προς τι΅ήν της ∆ή΅ητρας και του ∆ιονύσου κατείχαν ένα ΅εγάλο ΅έρος του αθηναϊκού και γενικότερα του αττικού εορτολογίου. Και οι δύο θεοί λατρεύονταν στη Σπάρτη, ΅όνο που η λατρεία τους δεν είχε την ίδια ΅ορφή και ση΅ασία όπως στην Αθήνα. Μερικά χαρακτηριστικά στη λατρεία του ∆ιονύσου, όπως η τελετουργική δη΅όσια οινοποσία, δεν ταίριαζαν ΅ε την αυστηρότητα και τους περιορισ΅ούς του σπαρτιατικού κοινωνικού συστή΅ατος. Όσον αφορά τη ∆ή΅ητρα, η σχέση της ΅ε τη γεωργία και την καλλιέργεια των αγρών δεν ήταν από τα στοιχεία που ενδιέφεραν τους Σπαρτιάτες. Συγκεκρι΅ένα, ωστόσο, τελετουργικά έθι΅α προς τι΅ήν της ∆ή΅ητρας και της Κόρης τελούνταν αποκλειστικά από τις γυναίκες όπως ακριβώς και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Η θρησκεία ήταν κυρίαρχη ιδεολογική ΅ορφή στη Σπάρτη, όπως άλλωστε σε όλες τις αρχαίες κοινωνίες. Χαρακτηριστική ήταν η ΅εγάλη ση΅ασία που έδιναν οι Σπαρτιάτες στη λατρεία των ηρώων, η συχνότητα στην τέλεση θυσιών, η έκταση της συ΅΅ετοχής τους σε θρησκευτικές εκδηλώσεις. Κι ό΅ως, όλα αυτά αποτελούσαν χαρακτηριστικά της θρησκευτικής ζωής και άλλων πόλεων, ΅όνο που ήταν ΅οναδικά ως προς τον τρόπο που επικρατούσαν στη σπαρτιατική πολιτεία, δηλαδή σε ένα συνεχές και συστη΅ατικό επίπεδο που διαπερνούσε όλες τις όψεις της καθη΅ερινής Ζωής. Γενικά η σπαρτιατική θρησκεία δεν διέφερε από τη θρησκεία άλλων ελληνικών πόλεων, γιατί οι ση΅αντικότερες πανελλήνιες θεότητες λατρεύονταν κι εκεί, συχνά ΅ε παρό΅οιες τελετές. Ωστόσο, υπήρχαν συγκεκρι΅ένα χαρακτηριστικά στις θρησκευτικές εκδηλώσεις, στη συ΅΅ετοχή των διαφόρων κοινωνικών ο΅άδων, στην επικοινωνία του θείου ΅ε το ανθρώπινο στοιχείο, τα οποία ήταν κατ’ εξοχήν σπαρτιατικά.

 

ΜΠΡΟΥΝΤΖΙΝΟ ΑΓΑΛΜΑΤΙΔΙΟ ΑΝΔΡΑ ΜΕ ΑΥΛΟ Η ΚΥΠΕΛΛΟ, 8ΟΣ ΑΙ. Π.Χ., ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΟΡΘΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

ΤΕΛΟΣ

1-ΑΙΜΙΛΙΑ ΜΠΑΝΟΥ διδάκτορας Αρχαιολογίας, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστή΅ιο

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Boardman, J., «Artemis Orthia and Chronology», BSA 58 (1963), 1-7. Buschor Ε. - Massow W. von., «Vom Amyklaion», ΑΜ52 (1927),1-85. Calligas Ρ. G., «From the Amyklaion», Φιλολάκων, Laconian Studies in Honour of Hector Catling (J. Motyka Sanders ed.), The Managing Committee of the British School at Athens, London 1992, 31.48. Cartledge Ρ.Α., «Early Lakedaimon: The Making of a Conquest-State», Laconian Studies in Honour of Hector Catling (J. Motyka Sanders ed.), The Managing Committee of the British School at Athens,

London 1992, 49-55. Catling Η. W., «Excavations at the Menelaion, Sparta 1973-1976», AR 23 (1976-77), 24-42. Cavanagh W.C. - Laxton R.R., «Lead Figurines from the Menelaion and Seriation», BSA 79 (1984), 23-36. Coulson W.D.E., «The Dark Age Pottery of Sparta», BSA 80 (1985), 29-84. Coulson W.D.E., The Greek Dark Ages. Α review oIthe Evidence and Suggestions ΙσΓ Future Research, Athens 1990. Dawkins R.M. (00.), The Sanctuary σΙ Artemis Orthia at Sparta, JHS Suppl. 5, London 1929. Dickins G., «The Hieron of Athena Chalkioikos», BSA 13 (1906-1907),145-156. Eder Β., Argolis, Lakonien, Messenien. Vom Ende der mykenischen Palastzeit bis zur Einwanderung der Dorier, Verlag der Oesterreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1998. Marangou E.L.I., Lakonische Elfenbein - und Beischnitzerein, Verlag Ernst Wasmuth, Tuebingen 1969. Raftopoulou S., «New Finds from Sparta», Sparta in Laconia. ProceOOings oIthe 19th British Museum C1assical Cofloquium (W.G. Cavanagh - S.E.C. Walker eds.), British School at Athens (Studies 4), London 1998, 125-140.

  

2-ΣΩΤΗΡΟΥΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝIΛΗ επίκουρης καθηγήτριας Κλασικής Φιλολογίας Πανεπιστη΅ίου Ιωαννίνων

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

S. Wide, Lakonische Kulte. Λειψία 1893 Μ.L. West, Immortal Helen, Inaugural Lecture, Πανεπιοιή΅ιο ίου Λονδίνου 1965 J.T. Hooker, The ancient Spartans. Λονδίνο 1980 L.F. Fitzhardinge, The Spartans. Λονδίνο 1980 R. Parker, «Spartan Religion» oio Classical Sparta: techniques behind her Success, ed. A. Powell, Λονδίνο 1989 S. Constantinidou, Lakonian Cults: the main sanctuaries of Sparta, διδ. διαιρ., Πανεπιστή΅ιο του Λονδίνου 1988

  

2011

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock